İnsani ikamet izni ve insan ticareti mağduru ikamet izni
Kısa cevap
6458 sayılı Kanun altı ikamet izni türü sayar. Bunlardan ikisi istisnai durumlar içindir: insani ikamet izni ve insan ticareti mağduru ikamet izni.[1][4] İnsani ikamet izni yalnızca Kanunun saydığı durumlarda, merkezdeki göç idaresinin onayıyla valilik tarafından, İçişleri Bakanlığının belirlediği sürelerle verilebilir.[1] İnsan ticareti mağduru ikamet izni, insan ticareti mağduru olduğu veya olabileceği yönünde kuvvetli şüphe bulunan yabancılara verilen 30 günlük bir izindir; her seferinde en fazla altı ay uzatılabilir, toplamda en fazla üç yıl olabilir.[1] İki izin için de olağan bir başvuru formu yoktur. Kanun, bu başvuruların yalnızca istisna olarak valiliğe yapılabilmesine imkân tanır ve bir durumun bu kurallar kapsamına girip girmediğine yetkili makamlar karar verir.[1][8]
Kendinizin veya tanıdığınız birinin insan ticareti mağduru olabileceğini düşünüyorsanız, Göç İdaresi bildirim yapılabilecek yerler arasında YİMER 157’yi (24 saat açık, birçok dilde) ve 112 acil çağrı numarasını sayar.[5]
İki izin bir bakışta
| İnsani ikamet izni | İnsan ticareti mağduru ikamet izni | |
|---|---|---|
| Hukuki dayanak | 6458 sayılı Kanun md. 46 ve 47; Uygulama Yönetmeliği md. 44[1][2] | 6458 sayılı Kanun md. 48 ve 49; Uygulama Yönetmeliği md. 45 ve 46; İnsan Ticaretiyle Mücadele ve Mağdurların Korunması Hakkında Yönetmelik md. 20 ve 21[1][2][6] |
| Kimler için | md. 46’da sayılan durumlardan birindeki yabancılar (aşağıya bakın)[1] | İnsan ticareti mağduru olduğu veya olabileceği yönünde kuvvetli şüphe bulunan yabancılar[1][2] |
| Kim verir | Genel Müdürlüğün onayıyla valilik (Göç İdaresi’nin İngilizce sayfası bu kurumu Başkanlık olarak anar)[1][4] | Valilik[1] |
| Süre | İçişleri Bakanlığının belirlediği süreler; uzatılabilir[1] | 30 gün; her seferinde en fazla 6 ay uzatma, toplamda hiçbir zaman 3 yıldan fazla değil[1] |
| Diğer izinlerin şartları | Aranmaz[1] | Aranmaz[1] |
| Uzun dönem izin için gereken 8 yıla sayılır mı | Hayır[2] | Özel bir kural yok; aşağıdaki yorumumuza bakın |
| Sahibi uzun dönem izne geçebilir mi | Hayır[1] | Özel bir kural yok; aşağıdaki yorumumuza bakın |
| Harç | Harçlar Kanununa tabidir[2] | Harçsız verilir[2][7] |
Valilik, il düzeyindeki makamdır. Kanun merkezdeki göç idaresini “Genel Müdürlük” olarak anar; Göç İdaresi’nin İngilizce sayfası bu kurumdan Başkanlık olarak söz eder.[1][4]
İnsani ikamet izni
Kimler için
6458 sayılı Kanun md. 46, insani ikamet izninin verilebileceği durumları sayar. Göç İdaresi’nin sayfası da aynı listeyi tekrarlar.[1][3] Kanun, bu durumlarda iznin verilebileceğini söyler; bu durumlardan birinde olmak, iznin verileceği anlamına gelmez.[1]
| md. 46/1’deki durum | Sade bir dille anlamı |
|---|---|
| a | Çocuğun yüksek yararı söz konusudur. |
| b | Sınır dışı etme kararı veya giriş yasağı vardır, ancak kişinin Türkiye’den çıkışı sağlanamaz ya da çıkması makul veya mümkün değildir. |
| c | Kanunun 55. maddesi nedeniyle sınır dışı etme kararı alınmaz. |
| ç | Kanunun 53, 72 veya 77. maddesine göre yapılan bir işleme karşı dava açılmıştır. |
| d | Bir uluslararası koruma başvuru sahibinin ilk iltica ülkesine veya güvenli üçüncü ülkeye geri gönderilmesi işlemleri devam etmektedir. |
| e | Bir yabancının acil durumlar, ulusal çıkarlar, kamu düzeni veya kamu güvenliği nedeniyle ülkeye girişine ve kalışına izin verilmesi gerekir, ancak engel bir durum nedeniyle başka bir ikamet izni alamaz. |
| f | Olağanüstü durumlar. |
Bu durumlardan bazıları Kanunun başka maddelerine atıf yapar:
- 55. madde, hakkında sınır dışı etme kararı alınmayacak kişileri sayar. Liste şöyledir: sınır dışı edilecekleri ülkede ölüm cezasına, işkenceye, insanlık dışı veya onur kırıcı ceza ya da muameleye maruz kalacaklarına dair ciddi emare bulunanlar; ciddi sağlık sorunu, yaş veya gebelik nedeniyle seyahat etmesi riskli olanlar; hayatı tehdit eden bir hastalık nedeniyle tedavisi devam eden ve sınır dışı edilecekleri ülkede bu tedaviye erişimi olmayanlar; mağdur destek sürecindeki insan ticareti mağdurları; ve psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurları, tedavileri tamamlanana kadar. Kanun, bu durumların her birinin kişi bazında ayrı ayrı değerlendirildiğini söyler.[1]
- 53. madde, sınır dışı etme kararlarını ve bunlara karşı yargı yolunu düzenler. 72 ve 77. maddeler, kabul edilemez bulunan veya geri çekilmiş sayılan uluslararası koruma başvurularıyla ilgilidir.[1] Uygulama Yönetmeliği de 72 ve 77. maddelere göre yapılan işlemlere karşı dava açıldığında insani ikamet izni verilebileceğini söyler.[2]
Uluslararası korumanın kendisi bu sitede anlatılmaz.
Süreç nasıl başlar
Uygulama Yönetmeliği, insani ikamet izni işlemlerinin Genel Müdürlüğün veya valiliğin talebiyle başlatıldığını söyler.[2] Kanunun 22. maddesi, insani ikamet izinlerini, ikamet izni başvurusunun istisnai olarak valiliğe de yapılabildiği durumlar arasında sayar.[1]
e-İkamet’teki ilk başvuru formları arasında insani ikamet izni formu yoktur. Buradaki liste yalnızca aile, öğrenci, kısa dönem ve uzun dönem izinleri için form gösterir.[8] Durumunuzun 46. madde kapsamına girebileceğini düşünüyorsanız il göç idaresi müdürlüğünüze sorun. Bir durumun bu madde kapsamına girip girmediğine yalnızca yetkili makamlar karar verebilir.
Yönetmeliğe göre, sınır dışı etme kararından sonra kişinin 55/1-a, b veya c kapsamında olduğu tespit edilirse ve sınır dışı etme gerçekleştirilemiyorsa (55/1-a için üçüncü bir ülkeye de), karar uygulanmaz ve insani ikamet izni verilir. Sınır dışı etmenin önündeki engel ortadan kalktığında izin iptal edilir ve sınır dışı etme yeni bir karar alınmadan tamamlanır.[2]
Süre ve uzatma
Kanun, iznin İçişleri Bakanlığının belirlediği sürelerle sınırlı olduğunu ve uzatılabileceğini söyler.[1] Göç İdaresi’nin sayfası da aynı şeyi söyler ve sabit bir ay veya yıl sayısı vermez.[3]
İzin sahibi, iznin verildiği tarihten itibaren 20 iş günü içinde adres kayıt sistemine kaydolmalıdır.[1][2]
İptal veya uzatılmama
İzni gerekli kılan şartlar ortadan kalktığında izin, İçişleri Bakanlığının onayıyla valilik tarafından iptal edilir ve uzatılmaz.[1] İzin süresi boyunca valilik bu şartların devam edip etmediğini kendiliğinden kontrol eder ve Bakanlığa bilgi verir.[2]
Valilik, iptal veya uzatma kararını iznin bitişinden en az 15 gün önce kişiye bildirir.[2] İptal veya uzatmama kararı kişiye, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir.[2] Kararlara karşı başvuru hakkına ilişkin genel bilgi için karara karşı başvuru yolları sayfamıza bakın.
Uzun dönem izin ve diğer izinler
- İnsani ikamet izni sahiplerinin uzun dönem ikamet iznine geçiş hakkı yoktur.[1][2]
- Kanuna göre ikamet izni süreleri toplanırken insani ikamet izniyle geçen süre hesaba katılmaz.[2] Göç İdaresi’nin sayfası da aynı şeyi söyler.[3] Sekiz yıl kuralı, yurt dışında kalış hesaplayıcımızda ve uzun dönem ikamet izni sayfasında anlatılır.
- İzin geçerliyken, sahibi şartlarını karşılıyorsa uzun dönem izin dışındaki başka bir ikamet izni türüne başvurabilir.[2] Şartları karşılamak, diğer iznin verileceği anlamına gelmez. İkamet izni türleri arasında geçiş sayfasına bakın.
- Öğrenci ikamet izni şartları oluşursa, izin sahibi bu izne geçmeden o iznin haklarından yararlanabilir.[2]
Harç
Yönetmelik, insani ikamet izinlerinin Harçlar Kanununa tabi olduğunu söyler.[2] Ayrıca insani ikamet izni şartları varsa, fazla kalış nedeniyle daha önce hesaplanmış ve ödenmemiş harcın iznin verilmesine engel olmadığını söyler.[2] Yönetmelik, önceki harcın iptal edildiğini söylemez.
Burada tutar vermiyoruz, çünkü incelediğimiz resmi metinler bu izin için ayrı bir tutar belirlemiyor. İkamet izni harçları sayfasına bakın ve il göç idaresi müdürlüğünüze sorun.
İnsan ticareti mağduru ikamet izni
Kimler için
Kanuna göre valilik, insan ticareti mağduru olduğu veya olabileceği yönünde kuvvetli şüphe bulunan yabancılara 30 günlük ikamet izni verir. Amaç, yaşadıklarının etkisinden kurtulmaları ve yetkili makamlarla işbirliği yapıp yapmamaya karar vermeleri için onlara zaman tanımaktır.[1] Göç İdaresi’nin sıkça sorulan sorular sayfası, bu iznin mağdur destek programı kapsamında düzenlenebileceğini söyler.[5]
Mağdur olarak tanımlama yetkili makamlarca yapılır. İnsan Ticaretiyle Mücadele ve Mağdurların Korunması Hakkında Yönetmeliğe göre il göç idaresi müdürlüğünün uzman personeli kişiyle görüşür ve bir rapor yazar; müdürlük de bir tanımlama belgesini onaylar. Kişi bir barınma evine yönlendirildikten sonra, yabancı mağdur için ikamet izni işlemleri başlar.[6] Aynı yönetmelik şunları söyler:
- Bir kişi, şikâyetçi olsun ya da olmasın ve bir ceza soruşturmasının veya yargılamanın sonucu beklenmeden mağdur olarak tanımlanabilir.[6]
- Tanımlama sırasında kişi hakkında sınır dışı etme işlemi yapılmaz.[6] Göç İdaresi’nin sıkça sorulan sorular sayfası da aynı şeyi söyler.[5]
- Tanımlama sırasında, talep üzerine veya müdürlüğün kendi kararıyla, müdürlük tarafından tercüman sağlanır.[6]
- Görüşmede ikamet veya çalışma izni almak için yanıltıcı beyanda bulunan ya da belge sunan kişiler mağdur olarak tanımlanamaz.[6]
İnsan ticareti mağdurlarına ilişkin kurallar, uluslararası koruma başvuru sahipleri ve statü sahipleri ile geçici koruma altındaki kişiler için de uygulanır.[2][6]
Şartlar
Diğer ikamet izinlerinin şartları aranmaz.[1] Uygulama Yönetmeliği örnekler verir: bu izin için geçerli pasaport, vize, geçim imkânı, adres kaydı, sağlık sigortası ve sınır dışı etme kararı veya giriş yasağı bulunmaması aranmaz.[2] Vize veya ikamet izni süresini aşma nedeniyle daha önce verilmiş cezalar, iznin düzenlenmesine engel olmaz.[6]
Süre ve uzatma
| Aşama | Metinler ne diyor |
|---|---|
| İlk izin | 30 gün, valilik tarafından verilir[1] |
| Uzatma | Mağdurun güvenliği, sağlığı veya özel durumu nedeniyle her seferinde en fazla 6 ay[1] |
| Toplam sınır | Toplamda hiçbir zaman 3 yıldan fazla değil[1][5] |
Uzatma için, mağdurun barındırıldığı ildeki müdürlüğün uzman personeli bir değerlendirme raporu hazırlar. Uzatma veya iptal, mağdurun bulunduğu ilin valiliğinin onayını gerektirir.[6]
Destek programı
Uygulama Yönetmeliği, 30 gün boyunca mağdurun rızasıyla bir barınma evinde veya destek merkezinde kalmasının ve bir destek programına katılmasının esas olduğunu söyler. Destek programı asgari düzeyde ve imkânlar ölçüsünde sağlanır; barınma, sağlık hizmeti, psiko-sosyal destek, tercümanlık ve eğitim gibi yardımları kapsar. Program süresince mağdur için yükümlülükler belirlenebilir.[2]
Göç İdaresi’nin sıkça sorulan sorular sayfası, destek programının ücretsiz olduğunu ve bilgilendirme ile rızaya dayandığını söyler. Başka hizmetlerin yanında güvenli gönüllü geri dönüşü, barınma evlerinde veya güvenli bir yerde barınmayı, sağlık hizmetlerine erişimi, psiko-sosyal desteği, hukuki yardıma erişimi, tercümanlığı ve kimlik ile seyahat belgeleri konusunda yardımı sayar.[5] Ayrıca mağdurların Göç İdaresi’nin koordine ettiği barınma evlerinde ya da istemeleri halinde özel bir adreste kalabileceğini söyler.[5]
Destek programından yararlanmak istemediğini ve yetkili makamlarla işbirliği yapmayacağını yazılı olarak bildiren kişi de mağdur olarak tanımlanır. Bu durumda bu kişiye yabancılara ilişkin genel kurallar uygulanır.[6]
İptal
Uygulama Yönetmeliği ve Göç İdaresi’nin sayfası, destek programının sona erdiği ve iznin iptal edildiği üç durum sayar:[1][2][3]
- kişinin kendi isteğiyle failler ile yeniden irtibat kurduğunun tespit edilmesi;
- kişinin kendisi için belirlenen yükümlülüklere uymaması;
- kişinin mağdur olmadığının anlaşılması.
Kişinin bunlardan birincisini veya ikincisini, örneğin zorlama, korku, şiddet veya tehdit nedeniyle, kendi iradesi dışında yaptığı tespit edilirse izin iptal edilmez.[2][3] İnsan Ticaretiyle Mücadele ve Mağdurların Korunması Hakkında Yönetmelik, kişi kamu düzeni veya güvenliği için tehdit oluşturuyorsa ya da mağdur olmadığı anlaşılırsa iznin düzenlenmediğini veya iptal edildiğini ekler. Gönüllü geri dönüş programından yararlanan kişinin izni, dönüş gerçekleştikten sonra iptal edilir.[6] İzin veya destek programı sona erdikten sonra yabancılara ilişkin genel kurallar uygulanır.[6]
Uzun dönem izin ve diğer izinler
- Metinlerde, uzun dönem izin için gereken sekiz yıl konusunda bu izne özel bir kural yoktur. Bizim yorumumuz, resmi bir açıklama değildir: bu izin, öğrenci ikamet izni olmadığı için 6458 sayılı Kanun md. 28/2 kapsamında ikamet süresine tamamen sayılır ve sahipleri uzun dönem izne geçemeyen izinlerin sayıldığı md. 42/2 listesinde yer almaz. İl göç idaresi müdürlüğünüze sorun.[1]
- İncelediğimiz metinlerde, bu izinden başka bir ikamet izni türüne geçişe ilişkin özel bir kural yoktur. İl göç idaresi müdürlüğünüze sorun.
- Öğrenci ikamet izni şartları oluşursa, izin sahibi bu izne geçmeden o iznin haklarından yararlanabilir.[2] Göç İdaresi’nin sıkça sorulan sorular sayfası ayrıca izin sahiplerinin öğrenci ikamet izni olmadan öğrenim görebileceğini söyler.[5]
Harç
Uygulama Yönetmeliği, bu iznin valilik tarafından harçsız verildiğini söyler.[2] Harçlar Kanunu da insan ticareti mağdurlarını harçsız ikamet izni verilen kişiler arasında sayar.[7] Daha önceki vize veya ikamet ihlallerinden cezası bulunan bir mağdur gönüllü geri dönüş programı kapsamında Türkiye’den ayrılırsa, çıkışı Harçlar Kanununun aynı maddesi (md. 88/1-g) kapsamında yapılır.[6]
İncelediğimiz metinler, bu izin için ayrıca alınan kart (belge) bedeline değinmez. İkamet izni harçları sayfamız, ikamet izni harcından muaf olan kişiler için kart bedelini nasıl yorumladığımızı açıklar. Kendi durumunuzu müdürlüğe sorun.
Nereden yardım alınır
İnsan ticaretini bildirmek için, Göç İdaresi’nin sıkça sorulan sorular sayfası şu kanalları sayar:[5]
- 24 saat açık ve birçok dilde hizmet veren YİMER 157
- 112 acil çağrı numarası
- Göç İdaresi ve il göç idaresi müdürlükleri
- kolluk
- CİMER
- magdurihbar@goc.gov.tr e-posta adresi
- Göç İdaresi’nin mobil uygulamaları ve sosyal medya hesapları gibi diğer kanallar
- Cumhuriyet Başsavcılığı
İkamet izniyle ilgili sorular için, Göç İdaresi YİMER’i gösterir: Türkiye içinden 157, yurt dışından +90 312 157 11 22.[9] İl göç idaresi müdürlüğünüzle de iletişime geçebilirsiniz.
Bu site resmi bir kurum değildir ve kişisel durumları değerlendiremez. Bu sayfadaki hiçbir bilgi, insani ikamet izninin veya insan ticareti mağduru ikamet izninin verileceği ya da bu izinlerden birinin bir reddi veya sınır dışı etmeyi önlemek için kullanılabileceği anlamına gelmez. Yetkili makamlar her durumu yukarıdaki metinlere göre değerlendirerek karar verir.
İlgili sayfalar
- Ret ve iptal
- Fazla kalış ve giriş yasakları
- İkamet izni türleri arasında geçiş
- Uzun dönem ikamet izni
- İkamet izni harçları
- Karara karşı başvuru yolları
Kaynaklar
- Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (Law No. 6458 on Foreigners and International Protection), consolidated text, Art. 3/1-ç, 3/1-d, 3/1-ğ, 22/1-d and e, 28/2, 30/1, 42/2, 46, 47, 48, 49, 53, 55, 72, 77. mevzuat.gov.tr, erişim tarihi .
- Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik (Implementing Regulation), Art. 26/7, 26/8, 44, 45, 46, 57/1, 57/2, 95/2, 114. mevzuat.gov.tr, erişim tarihi .
- İkamet İzni Çeşitleri, Sections 5 and 6. Göç İdaresi Başkanlığı, erişim tarihi .
- Residence Permit Types, Sections 5 and 6. Göç İdaresi Başkanlığı (English site), erişim tarihi .
- İnsan Ticareti (Sıkça Sorulan Sorular), Questions 3, 6, 7, 8, 10, 11, 12. Göç İdaresi Başkanlığı, erişim tarihi .
- İnsan Ticaretiyle Mücadele ve Mağdurların Korunması Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete 17/03/2016, No. 29656), Art. 16/1, 17/8, 17/9, 17/12, 18/1, 18/7, 18/10, 18/12, 20, 21, 22, 30/7. mevzuat.gov.tr, erişim tarihi .
- Harçlar Kanunu (Law No. 492 on Fees), consolidated text, Art. 88/1-g. mevzuat.gov.tr, erişim tarihi .
- İstenen Belgeler (Required Documents, first application forms). e-İkamet, Göç İdaresi Başkanlığı, erişim tarihi .
- İkamet Genel Bilgiler, YİMER section. Göç İdaresi Başkanlığı, erişim tarihi .